Zaterdag Het Verdriet van Belgie Brel en Claus

Zaterdag 19 maart Het Verdriet van Belgie , Claus, Brel


In rap tempo hebben we de afgelopen jaren afscheid genomen van grote schrijvers uit de Nederlandse Literatuur. Reve, Mulisch, Wolkers en vandaag exact vier jaar geleden Hugo Claus. Wanneer Claus voor het laatst het boekenbal heeft bezocht weet ik niet. Afgelopen week zag ik hem wel voorbijschuifelen in oude beelden van Boekenbals uit de jaren zeventig en tachtig.
Het overlijden van Claus viel bijna samen met de verjaardag van zijn meesterwerk Het Verdriet van Belgie. 17 maart 1983 gepresenteerd in het Gentse HotsyTotsy. Prachtige naam, prachtig boek, een schok ging door Belgie, Taboes werden beschreven. De macht van de Kerk, de Tweede Wereld Oorlog, Collaboratie en Verzet. De wereld van de gewone man en de gewone vrouw. Het boek is een aanklacht en heeft een boodschap. Wantrouwen tegen elke ideologie en zogenaamde waarheden. Het leven is banaler dan wat wij willen accepteren.
"We houden allemaal van spinazie, of wij haten het! We hebben allemaal op dezelfde manier tandpijn en we houden allemaal van onze moeder. Zo is het, en de rest is Politiek." Jacques Brel in een interview over de taalstrijd in zijn land.
Twee grote Belgen. Vlamingen. Claus de Vlaming die een van de grootste schrijvers is in het Nederlands Taalgebied. De andere Vlaming, Brel, die zijn mooiste chansons in het Frans schreef en vertolkte. Beiden geliefd en gehaat. Of liever: geliefd of verkeerd begrepen. Om even in het Franse taalgebied te blijven; Camus, de Fransman die lange tijd van zijn leven in Noord Afrika woonde, Algerije, buurland van Libie, schreef:
"Men moet zijn principes bewaren voor de schaarse momenten in het leven waar het op principes aankomt. Meestal in een beetje barmhartigheid al voldoende".
De wereld is verdeeld, landen zijn verdeeld, mensen zijn verdeeld. Op de dag dat het wel eens tot een uitbarsting kan komen in Libie denk ik aan die woorden. Verzet en Collaboratie liggen soms akelig dicht bij elkaar. Uiteindelijk proberen we allemaal te overleven.
Quand on n'a que l"amour zong Brel. Als er slechts liefde is. Liefde overwint alles en legt zelfde de kanonnen het zwijgen op. Wellicht te mooi om waar te zijn en qua inhoud terug naar de jaren zestig. Maar het troost en maakt zacht. (link naar Quand on n'a que l'amour http://iturl.nl/sn40R )
Brel: ne me quitte pas!

Vrijdag Robert M , Anker, Korver en de Rechtsstaat

Vrijdag Robert M. , Anker, Korver en de Rechtsstaat

Ik had deze pagina leeg willen houden. Een artikel zonder woorden. Blanco. Geen woorden voor. Gisteren was de eerste zittingsdag van het proces tegen Robert M. en zijn man. Gisteravond het woord aan de advocaten in onder meer Pauw en Witteman en in De Wereld draait Door. Vanochtend de artikelen in de ochtendkranten. Hoe bericht je over deze zaak? En wat moet je als advocaat. Zowel als advocaat van Robert M zelf (Anker) of als advocaat van de slachtoffers (Korver). We leven in een rechtsstaat. Dat wil zeggen dat iedereen recht heeft op een eerlijk proces dat gevoerd wordt volgens de regels zoals die in onze democratie zijn opgesteld. Aan de rechter om de wet te interpreteren en tot een uitspraak te komen en aan de advocaten om zo goed en kwaad als dat kan ervoor te zorgen dat de belangen van hun clienten optimaal worden behartigd.
Korver zei iets opmerkelijks. Hij haalde als voorbeeld het proces aan van de zwemleraar Benno L die strafvermindering kreeg omdat in de media vooraf aan het proces al zoveel was bericht over de zaak. Korver is bang dat de advocaat van Robert M, Wim Anker, wel eens hetzelfde zou kunnen en willen proberen. Strafvermindering vanwege het feit dat Robert M voorafgaande aan het proces al zo is neergesabeld in de media met zowel feiten als onwaarheden. De Telegraaf heeft het steevast over het Monster van Riga en de NRC berichtte dat de kinderen gedrogeerd zouden zijn geweest, waar volgens het OM geen snipper bewijs voor is. Korver pleit in feite voor terughoudendheid in de berichtgeving om daarmee te bewerkstelligen dat het proces zo zuiver mogelijk gevoerd kan worden.
Voorlopig moet er 8 Terrabyte aan materiaal worden bekeken. Uitgeprint: 8 Miljard paginaas. Uren, dagen, weken, waarschijnlijk maanden lezen en kijken naar gruwelijkheden. Monsterlijk veel. Lijkt me voorbarig nu te concluderen dat er "geen snipper bewijs" is voor de beweringen van het NRC. Maar dan nog. Gedrogeerd of niet, maakt dat iets uit? Doet dat iets af aan wat er nu op tafel ligt? Juridisch doet dat er vast toe. Net zoals de afschuwelijke vraag of er sprake is van verkrachting in juridische termen terwijl de daden voor een zeer groot gedeelte bekend zijn.In beide betekenissen.
Of ouders van de slachtoffers (die zich door de leeftijd niet kunnen laten horen) gehoord mogen worden in de rechtszaal staat nog ter discussie. Er zal een wetsaanpassing moeten komen om dit mogelijk te maken leerden we gisteravond. Buiten de rechtszaal kunnen de woorden van de ouders wel gehoord worden. En die spraken zich uit om geen foto's of beeldmateriaal van M. uit Riga te tonen ter bescherming van de kinderen. Wellicht is dat het minste wat de media kan doen.
Doodzwijgen zal niet gaan.

Donderdag Ondertussen in Libie, hoeveel Helden kunnen we aan?

Donderdag 17 maart. Ondertussen in Libie, hoeveel Helden kunnen we aan?



Khadaffi lijkt garen te spinnen bij de ramp in Japan. De publieke aandacht is al enkele dagen vol gericht op de gevolgen van Tsunami en de nog steeds dreigende situatie rond de centrale in Fukushima. Aandacht en steun voor de opstandelingen in Benghazi en andere steden in Libie is afgevlakt. Natuurlijk vergaderde de VN Veiligheidsraad over sluiting van het luchtruim boven Libie. Natuurlijk vergadert ook de Europese Commissie. Maar op dit moment is er geen land die de verantwoordelijkheid wil nemen om in te grijpen. Khadaffi lijkt aan de winnende hand. Verhofstadt noemt de opstandelingen Helden en vindt dat "wij" ze in de kou laten staan: "Er moet wat gebeuren, meer dan het sturen van observatieteams". De publieke aandacht richt zich op dit moment op andere helden. De vijftig van Fukushima. Mensen die met gevaar voor eigen leven de centrale koelen en het land behoeden voor een kernramp. De helden in Libie moeten even wachten. Zo lang zal het toch niet meer duren voordat de situatie in Japan onder controle is?

Het vereren en volgen van meerdere Helden tegelijkertijd is lastig. Dat past slecht in ons syteem. Wat weten we nu nog over de helden van Tunis? Hoe zit het met de helden in Egypte? Wat kleine berichten over Bahrein en Damascus. Zolang Japan actueel blijft zullen de opstandelingen daar nooit uitgroeien tot mondiale helden. "We can be heroes, just for one day", zong David Bowie. Goed, misschien iets langer dan een dag. Maar binnen een a twee weken moet het wel gebeurd zijn, dan is ons geduld op en maakt ons hoofd ruimte vrij voor de volgende helden.
Juist de massale mondiale druk via Twitter, Facebook, Live Blogs, Al Jazeera, zorgde ervoor dat de opstanden in Tunesie en Egypte gevoed werden met beelden. Van mensen. Gewone mensen die voor een of twee weken helden waren gesteund door de wereld en de regimes wegdrukten. In Libie zijn deze beelden verdwenen. De "gewone" mensen, de helden met een gezicht zijn weg uit het straatbeeld. Ze hebben steeds meer plaats gemaakt voor gewapende eenheden. Het momentum van de volksopstand lijkt voorbij. Nu overheerst de angst, zowel daar als hier voor een langdurige burgeroorlog. Met of zonder ingrijpen van de EU of de VN.

Woensdag Peespas, Bellijn, of 1 Aprilgrap Opstelten

Woensdag 16 maart Peespas, Bellijn of 1 aprilgrap Opstelten


Twee weken voor 1 April regent het al goede grappen in Den Haag. Martijn van Dam lanceerde een lachwekkend plan over het invoeren van een keurmerk voor actualiteitenprogramma's. Minister Opstelten gaat er dik overheen met het in het leven roepen van een telefoonnumer waar hoerenlopers verplicht naar toe moeten bellen voordat ze op bezoek gaan bij een dame. De achtergrond van zijn plan is nobel: tegengaan van vrouwenhandel en het stellen van een miminimleeftijdsgrens van prostituees. Maar het voorstel dat nu uitgewerkt gaat worden door een legertje ambtenaren is meer dan hilarisch.


"Welkom bij de prostitutie meldlijn. Om u goed van dienst te kunnen zijn, toets eerst uw 10 cijferig telefoonnnummer en sluit af met een hekje". Jan Visser uit Appelscha twijfelt. De hoogblonde dame van minstens 45 heeft al enige tijd zijn aandacht. Zal hij of zal hij niet. "Er zijn nog 10 wachtenden voor u". Zij tikt nogmaals op het raam en kijkt met een uitnodigende blik naar Jan. Nog even, moment! maakt hij haar duidelijk en steekt 10 vingers op. Nog 10 wachtenden! Jan wipt zenuwachtig op en neer en kijkt angstig om zich heen.
Gelukkig is hij niet de enige. Overal om hem heen ziet hij mannen bellen. Eigenlijk heeft hij nog geluk dat er maar 10, inmiddels 8 wachtenden voor hem zijn. De telefoon geeft een klik. Een smsje. Vast zijn vrouw. Hij durft het niet te openen bang dat de verbinding wordt verbroken en hij opnieuw achter in de rij moet aansluiten. Het achtergrondmuziekje is van Shirley Bassey, I'll never never gonna fall in love again, but you. Binnensmonds vloekt hij. Dit was het nummer waarmee hij op zijn huwelijksfeest de dans opende. Hij probeert zich weer op de dame achter het raam te concentreren. "Waarmee kan ik u van dienst zijn", een poeslieve stem meldt zich. Spontaan barst Jan in huilen uit. Dit is hem teveel. "Sorry, mompelt hij nog en loopt weg. Zich verontschuldigend zwaait hij nog even naar het raam waar inmiddels de gordijnen zijn dichtgeschoven.
Als hij de hoek om is opent hij het smsje. Inderdaad zijn liefste. Of hij niet wil vergeten de vuilnisbak buiten te zetten als hij thuiskomt. Zij is met een goed boek alvast naar bed gegaan. Blauwe Maandagen van Grunberg. Immers Boekenweek. Altijd Bal.

Dinsdag Japan Wacht:

Dinsdag 15 maart. Japan Wacht

Een uur voor mijn zelfopgelegde deadline heb ik nog geen letter op het scherm. Ik staar voor me uit en luister naar radio 1. Wim Turkenburg, kernenergiespecialist, praat rustig. Maar verontrustend. Hij legt uit dat op dit moment (08.47 dinsdag 15 maart) er nog geen risico is voor de inwoners van Tokio. Wim Turkenburg is een wetenschapper. Hij wil geen paniek zaaien, de journalist wil van hem weten welke doemscerario's zich kunnen voordoen. "Ik kan er geen zinnig woord over zeggen", zo sluit hij af en we gaan door met de file berichten. Tussen Halsteren en Steenwijk schijnt een vrachtwagen te zijn gekanteld en is er een verkeerschaos ontstaan. Gedachten blijven bij Japan. Tussen Alkmaar en Beverwijk wordt langzaam gereden over tien kilometer. In de agglomeratie van Tokio wachten vijfendertig miljoen mensen. Wachten op wat? Op nadere berichtgeving. Hoe doe je dat wachten in paniek? Hoe lang kan je blijven ijsberen, of ga je zitten met een boek of bij de radio of televisie? Veel bedrijven zijn gesloten. De gemeten straling afkomstig van de 250 kilometer verderop gelegen centrale lijkt nu nog geen bedreiging. Maar de straling loopt op. Vluchten uit de stad lijkt onmogelijk. Snelwegen worden vrijgehouden. Heel af en toe wordt er een vergunning afgegeven voor buitenlandse journalisten om te vertrekken. Veel Nederlanders doen dat. Een Brits team staat halverwege stil. Geen benzine. In Tokio wachten mensen op nadere berichtgeving. Wegtrekken uit de stad met z'n allen lijkt onmogelijk. Er is massaal gehamsterd. Heet dat wel hamsteren? Er zijn noodrantsoenen ingeslagen. Vijfendertig miljoen is tweemaal Nederland. In een stad. Tokio. Tussen Urmond en Sittard 4 kilometer file. In Sendai dichterbij het epicentrum van de aardbeving staan mensen uren in de rij voor noedels en tofu. Benzine is al helemaal niet meer te krijgen.

Turkenburg meldt om 09.12 dat de brand in een van de centrales uit is gegaan. Er zijn vier centrales. In Tokio nog steeds maar een twintig maal hoge straling dan normaal. Geen risico.

Ik wacht op nader nieuws. Buiten rijdt een blauwe Japanse auto zonder probleem om de vuilnisauto heen. Binnen is het comfortabel warm. De Nikei-index is gedaald. De Aex zal volgen. Japan is dichtbij. Dichterbij dan Haiti, Indonesie, Fillippijnen of Bangladesh. Ik ga koffie zetten en mijn Toshiba laptop opdracht geven om deze tekst te verzenden. De radio blijft aan.

Maandag Keurmerk: Feiten en Meningen op de Treurbuis

Maandag 14 Maart, Feiten en Meningen op de Treurbuis: Martijn van Dam

Persoonlijk ben ik erg voor keurmerken. Het voelt bijzonder veilig als ik weet dat mijn stekkerdoos door de KEMA is goedegekeurd. Daar kan dus niets mee fout gaan, vind ik. Als het dan toch mis gaat dan ligt het aan mijn eigen handelen. Goedgekeurd speelgoed kun je onbezorgd aan je kinderen geven. Verslikken ze zich alsnog in de kleine onderdeeltjes, dan weet je dat je zelf beter had moeten opletten. Aan het speelgoed ligt het niet. De ondeugende scene in My Little Pony deel 6 moet kunnen, immers goedgekeurd voor AL. Als mijn gecertificeerde loopbaanadviseur me wederom aan de verkeerde baan heeft geholpen, dan moet ik de schuld bij mezelf leggen. Hij heeft immers goedgekeurd gehandeld.

Feitelijk gezien hadden alle keurmeesters gelijk. Objectief gezien was er niets aan de hand.
De PvdA uit monde van Martijn van Dam wil een keurmerk toevoegen aan de reeds bestaande tienduizeneneen keurmerken. Een keurmerk voor actualiteitenprogramma´s. Goed idee van Martijn. Het zal onze nationale televisie een stuk leuker maken en interessanter. Niets meningen als je feiten wilt. Geen mensen meer aan het woord die onder het mom van vrije nieuwsgaring ons even zeggen hoe zij er over denken. Volgens mij moet Martijn nog een stap verder gaan. Wat te denken over een keurmerk voor grappenmakers? Voordat Youp begint komt het cijfertje 3 in beeld: "Van de 10 grappen die u straks kunt zien zijn er officieel 3 goedgekeurd als leuk, als U om meer grappen moet lachen dan is dat te wijten aan uw eigen misvatting van humor". Bij de samenvattingen van het eredivisievoetbal het cijfer 2 met de mededeling : "De uitingen van de supporters op de tribune doen in 8 van de 10 wedstrijden geen recht aan de kwaliteit van het gebodene". Dat zou ik wel leuk vinden: Groot in beeld het cijfer VIER. Van de 5 boeren deugt er 1 niet. En wij raden wie dat is.


Of de plannen van Martijn het gaan halen is nog even gissen. Zit er voldoende humor in de politiek om de grap achter de woorden van Martijn te snappen? Als er maar niet per ongeluk mensen zijn die Martijn verkeerd gaan interpreteren en inderdaad vinden dat een dergelijk keurmerk er moet komen. We hebben in tal van landen, recentelijk en in het verleden gezien dat een monopolie op objectiviteit niet werkt. Laten we hopen dat de journalisten die zichzelf serieus nemen nog lang en met de nodige relativering ons zowel feiten als meningen blijven geven. De kijkers zijn slim genoeg om te zien wanneer iemand zijn of haar eigen mening geeft.Voorlopig geef ik Martijn het cijfer 3. Op welke schaal dat cijfer is gebaseerd dat zoekt u zelf maar uit.

Zondag Nogmaals De Menselijke Maat, Dood van een vriend, Lacrymosa

Zondag 13 maart Requiem voor mijn vriend, Kieslowski, Preisner

De Menselijke Maat. Honderden, duizenden doden de afgelopen weken. Libie, Egypte, Japan. Ik kijk er naar, huiver, beelden van getroffenen. Toch wil het niet echt doordringen. Het aantal is te groot. Het gaat mijn menselijke maat te boven.

Ik heb hem eenmaal de hand mogen schudden. Een jaar voor de omwentelingen in Oost-Europa. 1988. Krzystof Kieslowski, een Pools regisseur. Een aimabele man. Enigszins teruggetrokken, niet gecharmeerd van teveel aandacht. Bril met een dik zwart montuur zoals je in die jaren alleen nog in Oost-Europa kon kopen. Daar was de bril van Elvis Costello supermodern bij. Krzysztof Kieslowski was in Nederland tijdens een documentaire filmfestival. Omdat de Poolse tolk iets te laat arriveeerde mocht ik, beginnend student Poolse Letterkunde een paar woorden vertalen. Een aantal documentaires van hem werd vertoond die waren gemaakt in de zwarte jaren van het sociaal realisme in Polen. Door het leven van de gewone man te filmen in zijn dagelijkse omgeving vielen de documentaires van hem al snel in de dissidente hoek. Met de neus op de feiten zeg maar. De jaren daarna werd hij internationaal en ook in Nederland steeds bekender. Vooral zijn 10-delige serie Dekaloog, in elk deel staat een van de tien geboden centraal, en zijn drieluik Trois Couleurs (Rood, Wit, Blauw) over de idealen van de Franse Revolutie. Maar dan anders en op eigen wijze. Films die nog steeds meer dan het kijken waard zijn. Juliette Binoche. Muziek van Preisner.

Vandaag vijftien jaar geleden is Kieslowski overleden. 13 maart 1996. Zijn vaste componist Preisner componeerde voor hem: "Requiem voor een vriend" / "Requiem dla Przyjaciela". Ik hoorde het Lacrymosa (vast onderdeel uit het Requiem, ook bij Berlioz en Mozart, uit het Dies Irae) voor het eerst toen ik enkele dagen voor Kerst over het besneeuwde stadsplein in Krakau liep. Het galmde over het grote plein en ik werd gelokt naar de winkel die het op had staan. Nog altijd als mijn menselijke maat mij beperkt en ik de grote aantallen getroffenen niet kan bevatten denk ik aan dat moment en hoor ik de muziek.

Lacrymosa, de betraande dag vol leed, http://iturl.nl/sn5eO (via youtube.com ).